قهوه سید محمدبازار قهوه ایران به عدد
اندازهی بازار، سرانهی مصرف، واردات دان سبز و بازهی قیمت؛ با منبع هر عدد
بازار قهوه ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۶۷۰ میلیون دلار برآورد شده و سالی نزدیک ۱۷ درصد رشد میکند. سرانهی مصرف در چند سال از ۲۵۰ گرم به حدود ۶۰۰ گرم رسیده و واردات دان سبز به مرز ۵۰ هزار تن. بازار هنوز کوچک است، ولی تندترین رشد منطقه را دارد.
بازار قهوه ایران چقدر بزرگ است
نزدیک ۶۷۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴، به برآورد Statista. این عدد دو تکه دارد: مصرف خانگی و مصرف در کافه و رستوران.
تکهی خانه از تکهی کافه بزرگتر است. این برای هر کسی که در این بازار میفروشد یک خبر مهم دارد: خریدار خانگی، نه کافه، بیشترین پول را در قهوه خرج میکند. کافهها دیده میشوند و خبرسازاند، اما آشپزخانهها بیشتر میخرند.
در مقیاس منطقه، ایران تندترین رشد را دارد. IndexBox برای بازهی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ دو عدد میدهد: ارزش واردات سالی ۱۹٫۸ درصد بالا رفته و مصرف سالی ۱۹٫۱ درصد. دو رقم نزدیک به هم، از دو مسیر مستقل. یعنی رشد فقط تورم قیمت نیست؛ واقعا قهوهی بیشتری نوشیده میشود.
یک هشدار دربارهی خود عددها. برآوردهای بازار قهوه ایران از منبعی به منبع دیگر فرق دارند، چون بخشی از تجارت رسمی ثبت نمیشود. پس این ارقام را در حد «مرتبهی بزرگی» بخوان، نه ترازنامه. سمتِ حرکت مهمتر از رقم آخر است، و آن سمت روشن است.
سرانهی مصرف در پانزده سال چه کرد
سرانه از ۲۵۰ گرم به حدود ۶۰۰ گرم در سال رسید. یعنی هر ایرانی امروز روی کاغذ دو برابر چند سال پیش قهوه میخورد. تندترین جهش، دو دهه پیش افتاد.
این رشد یکجور پخش نشده. تهران، اصفهان، شیراز، مشهد و رشت پرمصرفترین شهرهای کشورند. کافهی شهر بزرگ حالا همان کاری را میکند که قهوهخانهی قدیم میکرد: جای قرار گذاشتن، درس خواندن، کار کردن.
برای نسل جوان، قهوه یک نوشیدنی نیست؛ نشانه است. Perfect Daily Grind همین را دربارهی نسل Z ایران مینویسد: قهوه برایشان زبان مشترک با دنیاست. سلیقه هم دنبال همین رفته، از نسکافهی حلشدنی به سمت دان و اسپرسو و پوراوور.
سالی پنجاه هزار تن دان سبز
واردات دان سبز امروز حدود ۵۰ هزار تن در سال است. چند سال قبل یکپنجم این بود. TRT World برای بازهی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ رشد ۵۲ درصدی گزارش میکند. SData هم جهش از ۸ هزار تن در ۱۳۹۸ به ۳۳ هزار تن را ثبت کرده است.
راستش را بگوییم: این دو منبع سال رسیدن به ۳۳ هزار تن را یکی نمیگویند. یکی ۱۳۹۹ مینویسد و دیگری ۱۴۰۱. ما جای هیچکدام را اصلاح نمیکنیم و هر دو را همانطور که هست میآوریم. آنچه هر دو میگویند یکی است: واردات در کمتر از یک دهه چند برابر شده.
ارزش واردات هم بالا رفته. در سال ۱۴۰۲ رقم ۱۴۸ میلیون دلار ثبت شد، ۷۵ درصد بیشتر از سال قبلش. بخشی از این افزایش حجم است و بخشی نرخ ارز و هزینهی ترخیص. دان سبز از مزرعه تا فنجان تو این مسیر را طی میکند:
جای رست را دقیق ببین. دان تخصصی و تجاری که به دست خریدار ایرانی میرسد، اغلب در کشور مبدا رست شده است؛ ما هم همین را بیواسطه وارد میکنیم. رستر داخلی روی دان سبز کار میکند و حلقهی دیگری از بازار است.
قهوه از کدام کشورها میآید
ده کشور بیشتر بار ایران را میدهند: امارات، برزیل، ویتنام، اندونزی، کلمبیا، هند، اتیوپی، پرو، گواتمالا و مکزیک. امارات در فهرست اول است، ولی مبدا نیست. آنجا انبار و بندر است، نه مزرعه.
یک عدد را هم با احتیاط بخوان. SData برای سال ۱۴۰۲ صادرات قهوهی امارات به ایران را ۷۰۲٫۹ میلیون دلار نوشته. کل ارزش واردات همان سال ۱۴۸ میلیون دلار گزارش شده. این دو با هم جور نمیشوند. ما هیچکدام را ترجیح نمیدهیم؛ فقط رتبهی امارات را بهعنوان مسیر میپذیریم، نه حجم.
| مبدا | چه میفرستد | کجای منو مینشیند |
|---|---|---|
| ویتنام | روبوستا | پایهی کرما در میکس اسپرسو |
| برزیل | سانتوس، ریو، آلفنس | بدنه و شکلات میکس |
| هند | پیبی، چری، پلنتیشن | کرمای سنگین، کافئین بالا |
| کلمبیا | سوپریمو، اکسلسو | تعادل و شیرینی |
| اتیوپی | لکمپتی تا یرگاچف | عطر و اسیدیتهی روشن |
| اندونزی و اوگاندا | جاوا، مندلینگ، بوگیسو | بدنهی خاکی، فیلتر و میکس |
فهرست را که نگاه کنی، یک چیز روشن میشود. سبد وارداتی ایران عربیکای گرانقیمت نیست؛ روبوستا و عربیکای تجاری است. دلیلش هم ذائقه است، که در بخش بعد سراغش میرویم.
کافهی ایرانی چه میخرد
میکس اسپرسو، نه تکخاستگاه. رصد تیر ۱۴۰۵ روی لیستهای عمومی همین را نشان میدهد: حجم اصلی فروش عمده، ترکیبهای اسپرسوی روبوستاپایه است. تکخاستگاه فروش دارد، ولی گردش پول جای دیگری است.
ذائقهی غالب کافهی ایرانی تلخِ پرکرماست. مشتریای که لاته میخواهد، دنبال قهوهای است که زیر شیر گم نشود. روبوستا دقیقا همین کار را میکند. اسپشیالتی هم رشد جدی دارد، مخصوصا در تهران و اصفهان و شیراز، اما سهمش از کل کوچک است.
خانه از قهوهی فوری شروع میکند
بزرگترین دروازهی ورود ایرانیها به قهوه، فوری است نه دان. نسکافه برند اول این بازار است و مولتیکافه دوم. بستههای میکس و سهدریک هم سهم بزرگی از قفسهی فروشگاهها را گرفتهاند.
بعد یک اتفاق میافتد. مصرفکنندهای که چند سال فوری خورده، دنبال طعم بهتر میرود؛ اول قهوهی آسیابشده، بعد دان و آسیاب خانگی. همین پلهها را در فروش خودمان هم میبینیم و منطقی هم هست: کسی که مزهی قهوهی تازهآسیاب را چشیده، سختش میشود برگردد.
پس بازار فوری رقیب دان نیست؛ خوراکدهندهی آن است. Bunas هم گزارش میدهد که قیمت فوری و رستشده از سال ۱۴۰۲ روند صعودی داشته، یعنی این پلهها هر سال گرانتر میشوند. برای فروشنده حرف روشن است: هر دو دسته را نگه دار، چون مشتری امروزِ فوری، مشتری فردای بستهی ۲۰۰ گرم دان است.
قیمت دان در بازار امروز
بازار دان یک کف و یک سقف دارد و فاصلهشان زیاد است. این ارقام از لیستهای عمومی تیر ۱۴۰۵ درآمده، برای هر کیلو:
| دسته | بازهی قیمت هر کیلو | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| روبوستا | ۱٫۴ تا ۲٫۶ میلیون تومان | پایهی میکس، کرما |
| عربیکای تجاری | ۲٫۲ تا ۵ میلیون تومان | بدنهی میکس، فیلتر ساده |
| اسپشیالتی | از حدود ۵ میلیون تومان | بار تخصصی، پوراوور |
| لاتهای خاص | تا ۱۳ میلیون تومان و بالاتر | گیشا، یمن، حجم کم |
چرا این بازهها اینقدر پهناند؟ چون هر کیلو دان چهار حلقه را رد میکند: واردکنندهی دان سبز، رستر، پخش و نیمهعمده، و در آخر خردهفروشی یا کافه. هر حلقه هزینه و حاشیهی خودش را دارد. در همان رصد، قیمت خردهفروشی آنلاین معمولا ۲۰ تا ۶۰ درصد بالاتر از قیمت عمده بود.
نکتهی دوم نرخ ارز است. قهوه کالای وارداتی است، پس هر تکان ارز و هر تغییر هزینهی ترخیص روی قیمت مینشیند. ما به واردکننده وصلیم و قیمتها را روزانه بهروز میکنیم؛ دلیلهای پشت این نوسان را در عوامل قیمت قهوه باز کردهایم.
چه چیزی جلوی رشد را میگیرد
سه چیز. اولی تحریم است: دسترسی به تجهیزات مدرن کافه و به بعضی لاتهای تخصصی خارجی سخت و گران است. باریستایی که دنبال آسیاب حرفهای است، این را خوب میداند.
دومی نوسان ارز. وقتی قیمت خرید هر ماه عوض میشود، برنامهریزی منو و قرارداد بلندمدت سخت میشود. کافهای که قیمت منو را سالی یک بار بهروز میکند، ریسک را روی خودش میگذارد.
سومی که کمتر گفته میشود، شفافیت است. بخش بزرگی از بازار قیمت را با تماس تلفنی و چانه رد و بدل میکند. نتیجهاش این است که خریدار نمیتواند درست مقایسه کند.
همین کمبود، فرصت هم هست. چند فروشگاه ایرانی که صفحهی «قیمت روز» منظم دارند، همان صفحه را به موتور ترافیک تبدیل کردهاند. بازاری که تشنهی عدد است، به کسی که عدد میدهد جواب میدهد.
این عددها برای تو چه معنایی دارند
چهار برداشت عملی از همهی این ارقام:
- بازار خانه را کم نگیر. سهم مصرف خانگی از کافه بیشتر است. اگر فقط به کافه میفروشی، نصف بازار را ندیدهای.
- حجم با میکس میآید. گردش اصلی پول در ترکیبهای اسپرسوست. تکخاستگاه حاشیهی بهتری دارد ولی جای موتور فروش نیست.
- روی قیمت ثابت حساب نکن. واردات یعنی ارز، و ارز یعنی نوسان. قرارداد و منو را جوری ببند که تکان قیمت خردت نکند.
- قیمت را شفاف بگذار. بازار به عدد باز واکنش میدهد؛ همین یک کار تو را از بیشتر رقبا جدا میکند.
اگر کارت خرید عمده است، حساب سرانگشتی مصرف و مسیر سفارش را در راهنمای خرید عمده قهوه برای کافه و پلههای قیمت را روی صفحهی فروش عمده گذاشتهایم.
سوالات پرتکرار
- مصرف قهوه در ایران چقدر است؟
- سرانه حدود ۶۰۰ گرم در سال است، بر پایهی گزارش Helgi Library. چند سال پیش همین رقم ۲۵۰ گرم بود. مصرف کل تا سال ۱۴۰۷ نزدیک ۱۷ هزار تن پیشبینی شده.
- بازار قهوه ایران چند سال دیگر بزرگتر میشود؟
- برآورد Statista رشد سالانهی حدود ۱۷ درصد را تا اواخر دهه نشان میدهد. عددهای رسمی دقیق نیستند، ولی همهی منبعها روی جهت رشد همنظرند.
- قهوهی ایران از کجا وارد میشود؟
- برزیل، ویتنام، کلمبیا، اتیوپی، هند و اندونزی مبدا اصلیاند. بار اغلب از مسیر امارات و ترکیه میرسد؛ امارات بندر و انبار است، نه تولیدکننده.
- قهوهی وارداتی بهتر است یا داخلی؟
- دان قهوه در ایران کشت نمیشود، پس همهی دان وارداتی است. فرق واقعی جای رست است: رست در مبدا یا رست داخلی. تازگی بسته و شفافیت تاریخ مهمتر از این برچسب است.
- چرا قیمت قهوه مرتب عوض میشود؟
- چون کالای وارداتی است. نرخ ارز، هزینهی حمل و ترخیص و قیمت جهانی دان همه روی آن اثر دارند. ما به واردکننده وصلیم و قیمتها را روزانه بهروز میکنیم.
- Statista, Coffee market outlook Iran
- Helgi Library, Coffee consumption per capita Iran
- Perfect Daily Grind, Iran emerging specialty coffee market
- TRT World, Iran coffee culture and imports
- IndexBox, Iran roasted coffee market analysis
- SData, آمار واردات و صادرات قهوه در ایران
- Rio Coffee, Importing coffee to Iran
- Bunas, قیمت روز قهوه
- Cafia, لیست قیمت قهوه
- رصد میدانی ما، لیستهای عمومی ۱۲ فروشگاه ایرانی، تیر ۱۴۰۵